Mondademhaling en mondgezondheid: de invloed van je ademhaling op je tanden en tandvlees

Deel 2 van het drieluik over mondgezondheid

In het eerste deel van dit drieluik zagen we hoe stress en het autonome zenuwstelsel invloed hebben op je speeksel en mondgezondheid.

In dit tweede deel kijken we naar een andere factor die vaak ongemerkt meespeelt.

Iets wat we zo’n 20.000 keer per dag doen — meestal zonder erbij stil te staan.

Ademen.

Herken je dit bij jezelf?Je wordt wakker met een droge mond, voelt je vermoeid bij het opstaan of hebt regelmatig last van een slechte adem.

Is je mondverzorging verder op orde en eet je (redelijk) gezond?

Dan is de kans groot dat de manier waarop je ademt hier een belangrijke rol in speelt — met name wanneer er sprake is van mondademhaling.

In de praktijk zie ik dit regelmatig terug bij mensen met aanhoudende klachten.

Mondademhaling heeft effecten die vaak worden onderschat, maar wel degelijk invloed kunnen hebben zowel op je mondgezondheid en algehele gezondheid en welzijn.

Neus vs mond

Het menselijk lichaam is ontworpen om voornamelijk door de neus te ademen.

De neus heeft daarbij meerdere belangrijke functies. Hij filtert de lucht die je inademt, bevochtigt en verwarmt deze, en speelt een rol in de afweer tegen micro-organismen.

Daarnaast produceert de neus stikstofmonoxide (NO) — een stof die onder andere als gevolg van 'schuring' door lucht- of bloeddoorstroming wordt vrijgemaakt in de binenwand van bloedvaten.

Onderzoek laat zien dat stikstofmonoxide in de neusholte een belangrijke rol speelt in de regulatie van de longfunctie en zuurstofdistributie in het lichaam (Lundberg et al., 1995).

Wanneer je door de mond ademt, mis je een groot deel van deze voordelen.

Dat lijkt misschien een klein verschil, maar voor je lichaam kan het een merkbaar effect hebben.

Mondademhaling en speeksel

In het vorige artikel zagen we dat stress invloed heeft op de kwaliteit van speeksel.

Ademhaling heeft een ander, maar minstens zo belangrijk effect: de hoeveelheid speeksel.

Wanneer je door de mond ademt, verdampt speeksel sneller. Hierdoor neemt de beschermende werking af.

Speeksel vormt normaal gesproken een belangrijke barrière in de mond. Het helpt zuren te neutraliseren, ondersteunt het tandglazuur en remt bacteriegroei.

Wanneer deze bescherming afneemt, kan dat bijdragen aan:

• een droge mond

• een verschuiving in het mondmicrobioom

• een verhoogd risico op gaatjes en tandvleesproblemen

In klinisch onderzoek is gevonden dat mondademhaling geassocieerd is met een hogere prevalentie van tandvleesontsteking en cariës (tandbederf), met name bij kinderen en adolescenten (Souki et al., 2009).

Mondmicrobioom

De mond is een complex ecosysteem waarin honderden bacteriesoorten samenleven.

Onder normale omstandigheden is er een balans.

Maar die balans is gevoelig voor verandering.

Een drogere mond kan ervoor zorgen dat de omgeving zuurder wordt en dat bepaalde bacteriën meer kans krijgen om te groeien.

Een bekende bacterie die hierbij een rol speelt is Streptococcus mutans, die suikers omzet in zuren en zo bijdraagt aan demineralisatie van het tandglazuur.

Dit proces kan op termijn bijdragen aan problemen zoals cariës en tandvleesontsteking en laat zien hoe veranderingen in het mondmilieu direct invloed hebben op bacteriële samenstelling (Marsh, 2003).

Ademhaling, energie en CO₂

Bij snelle, oppervlakkige ademhaling — vaak via de mond — kan het CO₂-gehalte in het bloed dalen.

Dit heeft invloed op de zuurstofafgifte aan weefsels via het zogenoemde Bohr-effect: een lagere CO₂-spanning kan de afgifte van zuurstof aan cellen verminderen.

Hoewel dit een complex fysiologisch proces is, laat fysiologische literatuur zien dat ademhaling niet alleen invloed heeft op de longen, maar ook op de efficiëntie van energieproductie in het lichaam (West, 2021).

Stress + ademhaling

Mondademhaling staat zelden op zichzelf.

Het komt vaker voor bij mensen die onder spanning staan of oppervlakkiger ademen.

Daarnaast kan mondademhaling tijdens de slaap leiden tot:

• snurken

• minder diepe slaap

• een minder goed herstel (Patel et al., 2019)

Hier ontstaat vaak een vicieuze cirkel:

stress → mondademhaling → slechtere slaap → meer stress

Deze wisselwerking maakt ademhaling een belangrijke, maar vaak onderschatte factor is.

Schematische weergave van de invloed van een mondademhaling op onze (mond-) gezondheid.

Hoe herken je mondademhaling?

• een droge mond bij het wakker worden

• slapen met open mond

• snurken

• vermoeid wakker worden

• slechte adem in de ochtend

  
  

Herkenning is een belangrijke eerste stap.

Wat kun je zelf doen?

Kleine aanpassingen kunnen al verschil maken.

Overdag

• probeer bewust via je neus te ademen

• let op je houding

• ontspan je kaak en tong

  
  

’s Nachts

• zorg voor een vrije neus

• optimaliseer je slaapomgeving

  
  

Algemeen

• werk aan stressregulatie

• beweeg regelmatig

• vertraag bewust je ademhaling

  
  

Het gaat niet om perfectie, maar om bewustwording en kleine stappen.

Mondademhaling en kaakontwikkeling bij kinderen

Bij kinderen kan de manier van ademen invloed hebben op de ontwikkeling van de kaak en het gebit.

Tijdens de groei zijn botstructuren nog volop in ontwikkeling en gevoelig voor prikkels van buitenaf. De positie van de tong, lippen en ademhaling speelt hierin een belangrijke rol.

Bij neusademhaling rust de tong tegen het gehemelte. Dit stimuleert een brede en goed ontwikkelde bovenkaak.

Bij mondademhaling gebeurt het tegenovergestelde:

• de tong ligt lager in de mond

• de lippen zijn vaker geopend

• de natuurlijke druk op de bovenkaak neemt af

  
  

Dit kan op termijn bijdragen aan:

• een smallere bovenkaak

• scheefstand van tanden

• een verhoogde kans op overbeet

• een veranderde gezichtsvorm

  
  

Dit wordt ook wel beschreven binnen het concept van de zogenoemde “long face syndrome”.

Onderzoek laat zien dat mondademhaling bij kinderen samenhangt met veranderingen in craniofaciale (schedelkaak-) groei en gebitsontwikkeling (Harari et al., 2010).

Naast esthetische gevolgen, kan dit ook functionele gevolgen kunnen hebben voor:

• ademhaling

• kauwen

• spraakontwikkeling

• en slaapkwaliteit

  
  

Vroege herkenning is daarom belangrijk.

Signalen kunnen zijn:

• structureel (ademen door) open mond

• snurken bij kinderen

• smalle kaak of scheefstand van tanden

• frequent verkouden of verstopte neus

  
  

In sommige gevallen kan hiervoor samenwerking met bijvoorbeeld een tandarts, orthodontist of KNO-arts zinvol zijn.

Afsluiting

Ademhaling lijkt vanzelfsprekend, maar heeft invloed op meerdere systemen in het lichaam.

In combinatie met stress en leefstijl kan het een belangrijke rol spelen in het ontstaan én in stand houden van mondklachten.

In het volgende deel van dit drieluik kijken we naar een derde factor:

voeding en het mondmicrobioom.

Wil je hier verder naar kijken?

Mondgezondheid wordt beïnvloed door meer dan alleen poetsen en flossen.

Ademhaling, stress en leefstijl spelen vaak een grotere rol dan we denken.

Wil je inzicht krijgen in hoe deze factoren bij jou samenhangen?

Dan kun je via mijn website een moment plannen om dit samen te verkennen.

👉 Plan hier een afspraak

PS: Heb je deel 1 gemist? Daar lees je hoe stress en het zenuwstelsel invloed hebben op speeksel en mondgezondheid.👉 Lees deel 1 hier.

Bronnen

• Lundberg JO et al. (1995). Nitric oxide and the paranasal sinuses. Nature Medicine.

• Harari, D et al. (2010). The effect of mouth breathing versus nasal breathing on dentofacial and craniofacial development in orthodontic patients. The Laryngoscope.

• Marsh PD (2003). Are dental diseases examples of ecological catastrophes? Microbiology.

• Patel SR et al. (2019). Sleep quality and sleep disorders. Sleep Medicine.

• Souki BQ et al. (2009). Prevalence of malocclusion among mouth breathing children. International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology.

• West JB (2021). Respiratory Physiology: The Essentials.